Opracowanie: redakcja Patelnia żeliwna ·
Dlaczego żeliwo wymaga innej opieki
Żeliwo to stop żelaza z dużą ilością węgla. Jest ciężkie, grube i porowate, dlatego długo trzyma ciepło i dobrze rumieni mięso. Ta sama cecha sprawia, że goły metal chłonie wilgoć i łatwo łapie rdzę. Ochroną jest cienka warstwa tłuszczu wypalonego na powierzchni, nazywana często sezonowaniem lub wypalaniem. Im dłużej używasz patelni i dbasz o tę warstwę, tym gładsza i ciemniejsza się staje, a jedzenie mniej przywiera.
W naszym porównaniu 12 patelni żeliwnych wszystkie modele, które mają pełną kartę produktu, podają żeliwną powierzchnię wewnętrzną, bez dodatkowej powłoki. Dwie karty, Orion 30 cm i Lamart 25 cm, mówią też wprost, że patelni nie wolno myć w zmywarce. To dobra wskazówka dla całej grupy: żeliwo myje się ręcznie.
Warto też wiedzieć, czego się spodziewać po żeliwie na co dzień. Patelnia o średnicy 26–30 cm jest wyraźnie cięższa od aluminiowej, dlatego modele z dwoma uchwytami, jak Orion 30 cm i Lamart 25 cm, łatwiej przenieść z kuchenki do piekarnika lub na stół. Mniejsza patelnia, na przykład KingHoff 20 cm, sprawdzi się do jajek i małych porcji. Żeliwo nagrzewa się wolniej niż cienka stal, ale potem oddaje ciepło równo i długo, co przydaje się przy steku, plackach ziemniaczanych czy pieczeniu w piekarniku.
Pierwsze użycie: przygotowanie nowej patelni
Nowa patelnia często ma fabryczną warstwę ochronną albo ślady oleju z magazynu. Przed pierwszym smażeniem zrób kilka prostych kroków:
- Umyj patelnię gorącą wodą z odrobiną płynu do naczyń i miękką gąbką.
- Wytrzyj ją ręcznikiem, a potem postaw na palniku na kilka minut, aż odparuje resztka wody.
- Gdy jest ciepła, natrzyj całą powierzchnię, także spód i uchwyt, bardzo cienką warstwą oleju o wysokiej temperaturze dymienia, na przykład rzepakowego.
- Wytrzyj nadmiar papierowym ręcznikiem tak, jakby oleju miało nie być. Za gruba warstwa robi się lepka.
- Wstaw patelnię do gorącego piekarnika do góry dnem na około godzinę, a potem zostaw ją do wystygnięcia.
Ten cykl możesz powtórzyć dwa lub trzy razy. Nie jest to obowiązkowe, ale pierwsze tygodnie smażenia będą przyjemniejsze. Jeśli Twoja patelnia ma odpinany uchwyt, jak Vilde 24 cm, zdejmij go przed wstawieniem do piekarnika, chyba że producent podaje inaczej.
Codzienne mycie po smażeniu
Najprościej myć patelnię, gdy jest jeszcze ciepła, ale już nie gorąca. Resztki jedzenia zeskrob drewnianą łopatką, przepłucz patelnię ciepłą wodą i przetrzyj szczotką lub gąbką. Odrobina płynu do naczyń nie zaszkodzi dobrze wypalonej warstwie; zaszkodzi za to długie moczenie i zmywarka. Przy przypalonych resztkach pomaga gruba sól: wsyp łyżkę, potrzyj ręcznikiem i spłucz.
Nie zostawiaj patelni w zlewie na noc i nie wkładaj jej do zmywarki. Gorącej patelni nie zalewaj zimną wodą, bo gwałtowna zmiana temperatury nie służy żeliwu.
Do mycia najlepiej nadaje się szczotka z twardym włosiem lub gąbka bez metalowych drucików. Druciaka używaj tylko wtedy, gdy chcesz usunąć rdzę albo grube przypalenia, bo zdziera on także część warstwy ochronnej. Jeśli w patelni zostały resztki tłuszczu po smażeniu, wylej je do słoika, a nie do zlewu, i dopiero potem przepłucz patelnię. Po smażeniu ryby lub cebuli zapach znika zwykle po krótkim podgrzaniu pustej, suchej patelni.
Suszenie i natłuszczanie
Po myciu wytrzyj patelnię do sucha i postaw ją na chwilę na palniku. Gdy cała woda odparuje, wetrzyj kroplę oleju papierowym ręcznikiem i zetrzyj nadmiar. Patelnia ma być matowa, nie mokra od tłuszczu. Te dwie minuty to najważniejsza część pielęgnacji: sucha i lekko natłuszczona patelnia nie rdzewieje.
Rdza i lepka powierzchnia: co robić
Rdzawy nalot to nie wyrok. Zetrzyj go drucianą gąbką lub szczotką, umyj patelnię, dokładnie wysusz i przeprowadź jeszcze raz przygotowanie z piekarnikiem. Lepka powierzchnia oznacza zwykle za grubą warstwę oleju. Wtedy podgrzej patelnię w piekarniku przez godzinę, aby tłuszcz się dopalił, a następnym razem nakładaj go mniej.
Jeśli po zakupie zauważysz pęknięcie, wyraźną wadę odlewu lub odpryski, nie próbuj tego naprawiać. Przy zakupie przez internet masz zwykle 14 dni na odstąpienie od umowy, a przy wadzie możesz skorzystać z reklamacji. Zasady opisuje UOKiK.
Smażenie, które chroni patelnię
Żeliwo lubi tłuszcz i wysoką temperaturę. Pierwsze tygodnie najlepiej poświęcić na smażenie mięsa, placków czy ziemniaków, które budują warstwę ochronną. Kwaśne potrawy, takie jak sos pomidorowy czy wino, przy długim duszeniu mogą zmatowić świeżą warstwę, więc lepiej poczekać z nimi, aż patelnia nabierze ciemnego koloru. Patelnię rozgrzewaj stopniowo, na średnim ogniu, przez kilka minut.
Na płycie indukcyjnej sprawdź w karcie produktu, czy patelnia ją obsługuje. W naszym porównaniu robią to trzy modele: KingHoff 28 cm, Orion 30 cm i Lamart 25 cm. Dno patelni najlepiej dobrać do wielkości pola grzewczego.
Przy płycie ceramicznej lub szklanej podnoś patelnię zamiast przesuwać, bo szorstkie dno może porysować powierzchnię. Na kuchence gazowej dobierz wielkość płomienia tak, by nie wychodził poza dno, wtedy uchwyt nagrzewa się wolniej. Pamiętaj jednak, że uchwyt żeliwnej patelni i tak robi się gorący, dlatego zawsze miej pod ręką rękawicę kuchenną lub ściereczkę.
Przechowywanie
Patelnię przechowuj w suchym miejscu. Jeśli stawiasz na niej inne garnki, przełóż między nimi papierowy ręcznik, który chroni powierzchnię i wchłania wilgoć. Nie przykrywaj patelni szczelnie pokrywką na długi czas, bo pod nią zbiera się para. Po dłuższej przerwie wystarczy patelnię umyć, wysuszyć i lekko natłuścić przed pierwszym smażeniem.
Jeśli chcesz sprawdzić, czy jakiś produkt kuchenny nie został wycofany z rynku z powodów bezpieczeństwa, możesz przeszukać unijny system Safety Gate.
Przed zakupem nowej patelni porównaj trzy rzeczy z karty produktu: średnicę, rodzaj uchwytu i informację o indukcji. Średnica decyduje o tym, ile porcji usmażysz naraz. Uchwyt klasyczny jest wygodny przy codziennym smażeniu, dwa boczne uchwyty pomagają przy dużej i ciężkiej patelni, a uchwyt odpinany ułatwia pieczenie w piekarniku i przechowywanie. Informacja o indukcji jest ważna tylko wtedy, gdy masz taką płytę, ale jeśli karta jej nie podaje, lepiej dopytać sklep przed zamówieniem. Pełne porównanie tych cech dla wszystkich modeli znajdziesz w naszym rankingu i w recenzjach poszczególnych patelni. Sprawdź też, czy w zestawie jest pokrywka, bo większość tanich patelni żeliwnych sprzedawana jest bez niej. Jeśli jej potrzebujesz, dobierz ją osobno według średnicy patelni, najlepiej z tej samej marki, aby dobrze przylegała do brzegu.
Krótka ściąga
- Myj ręcznie, krótko, bez moczenia.
- Zawsze susz na palniku i natłuszczaj cienko.
- Rdzę zetrzyj i wypal patelnię ponownie.
- Lepka powierzchnia to za dużo oleju.
- Na indukcję wybieraj model, który ma ją w karcie produktu.
Czytaj dalej
Najczęstsze pytania
Czy patelnię żeliwną można myć płynem do naczyń?
Odrobina płynu nie zaszkodzi dobrze wypalonej warstwie. Unikaj natomiast długiego moczenia i zmywarki.
Co zrobić, gdy patelnia żeliwna zardzewiała?
Zetrzyj rdzę drucianą gąbką, umyj i wysusz patelnię, natrzyj ją cienko olejem i wypal w gorącym piekarniku przez około godzinę.
Jakiego oleju użyć do wypalania żeliwa?
Oleju o wysokiej temperaturze dymienia, na przykład rzepakowego. Najważniejsze, by warstwa była bardzo cienka.
Dlaczego patelnia żeliwna jest lepka?
Zwykle z powodu zbyt grubej warstwy oleju. Podgrzej patelnię w piekarniku, aby tłuszcz się dopalił, i następnym razem nakładaj go mniej.
Które patelnie żeliwne z porównania działają na indukcji?
Według kart produktów KingHoff KH-1119 28 cm, Orion 112988 30 cm i Lamart LT1070 25 cm.